Tư duy phản biện: Đừng để não bộ đánh lừa bạn
Bộ não con người đầy rẫy bugs. Là PM, nếu không nhận diện được những bẫy tư duy này, bạn sẽ đốt tiền công ty vào những quyết định sai lầm.
Não của PM: Rất dễ là một hệ điều hành lỗi thời
Chúng ta cứ tưởng mình lý trí, ra quyết định dựa trên data-driven. Nhầm to! Não bộ xưa giờ được thiết kế để sinh tồn nơi hoang dã, không phải để làm Product. Chúng ta thích đi đường tắt, và đó là lúc dễ sảy ra sai lầm.
Hãy điểm mặt 4 kẻ thù lớn nhất trong đầu bạn:
1. Thiên kiến xác nhận → Confirmation Bias
“Tôi thích ý tưởng này, nên tôi chỉ nghe những ai khen nó.”
Biểu hiện: Bạn phỏng vấn 10 người. 9 người chê, 1 người khen. Bạn về báo cáo: “User rất thích tính năng này!” Vì bạn chỉ nhớ người khen.
Cách khắc phục: Hãy tìm bằng chứng chống lại bạn. Tự hỏi: “Điều gì sẽ chứng minh tôi sai?”
2. Ngụy biện chi phí ẩn → Sunk Cost Fallacy
“Lỡ làm 3 tháng rồi, bỏ thì phí lắm.”
Biểu hiện: Tính năng làm ra không ai dùng, bug đầy rẫy. Nhưng bạn vẫn cố đấm ăn xôi ra mắt vì “tiếc công anh em”.
Cách khắc phục: Quên quá khứ đi. Tiền và thời gian mất rồi là mất hẳn. Hỏi: “Nếu hôm nay bắt đầu lại từ đầu, mình có làm tính năng này không?” Nếu không, hãy MẠNH DẠN CẮT BỎ NÓ ĐI.
3. Thiên kiến sống sót → Survivorship Bias
“Nhìn người thành công mà học.”
Biểu hiện: Bạn chỉ nghiên cứu hành vi của Super User. Người dùng tích cực và phớt lờ những người vừa đăng ký xong đã bỏ đi Churn Users.
Kết quả: Bạn xây tính năng cho người đã yêu bạn, và thất bại trong việc lôi kéo người mới.
Cách khắc phục: Hãy nói chuyện với những người Churn Users. Họ nắm giữ sự thật khó chịu mà bạn cần nghe.
4. Lời nguyền kiến thức → Curse of Knowledge
“Dễ thế này mà sao user không hiểu nhỉ?”
Biểu hiện: Bạn thiết kế ra nó, bạn hiểu nó rõ ràng. Bạn nghĩ nó “trực quan”. Thực tế: User nhìn vào như ma trận.
Cách khắc phục: Sử dụng Usability Testing. Ngồi im nhìn user loay hoay với sản phẩm của bạn. Đau đớn, nhưng nó sẽ giúp bạn tỉnh ra.
Bạn không thể dừng các thiên kiến này, nhưng bạn có thể cài đặt hệ thống cảnh báo. Đừng tin vào trực giác ngay lập tức. Hãy luôn luôn nghi ngờ chính mình và tự hỏi lại bản thân.
T.D