Chuyện kể rằng
Chúng tôi đã chuyển sang mô hình Squad. Founder một startup 80 người ở Quận 1, nói với vẻ tự hào trong buổi meetup PM tháng trước.“Squad lead report cho ai?”
Anh ấy ngập ngừng: “Ờ... vẫn report cho Head of Engineering.”
Vậy đó không phải squad. Đó là team cũ đổi tên trên Slack.
Khoảng giữa 2024, mình ngồi review lại cách tổ chức product team cho một dự án nội bộ ở OneMount. Lúc đó hệ sinh thái đang scale mạnh VinID, VinShop, Onehousing nhiều vertical chạy song song, mỗi vertical có PM riêng, có dev riêng, nhưng nhiều service thì share chung.
Nghe quen không? Đúng rồi, kinh điển matrix.
Và matrix thì có một vấn đề kinh điển không kém: PM nói mình cần 2 backend dev cho tính năng loyalty tuần này, Head of Engineering nói 2 backend dev đó đang fix bug cho team Payment, đợi sprint sau. PM escalate lên CPO. CPO escalate lên CTO. CTO bảo để anh xem. Rồi không ai xem gì cả.
Tính năng loyalty trôi thêm 3 sprint.
Mình kể chuyện đó không phải để than vãn. Mà vì đó chính xác là cái bệnh mà Spotify Model hứa sẽ chữa. Cross-functional squad, mỗi squad có đủ PM + Engineer + Designer, tự chủ hoàn toàn, không phải xin resource từ ai. Nghe như thiên đường.
Rồi nửa ngành tech VN đọc cái whitepaper đó xong, đổi tên team thành squad, đổi tên department thành tribe, đổi tên line manager thành chapter lead. Xong.
Xin chúc mừng: bạn vừa hoàn thành cuộc cách mạng tổ chức bằng cách... đổi tên trên Confluence.
Nếu bạn đọc nhiều và có tìm hiểu thay vì cứ nghe cho biết giống 80% người ra rả họ có bằng cấp về Agile nên rất hiểu thì Spotify chưa bao giờ chạy Spotify Model.
Đây là cái twist mà ít người biết, và khi biết rồi thì khó nuốt.
Năm 2012, Henrik Kniberg và Anders Ivarsson hai Agile Coach ở Spotify xuất bản một whitepaper mô tả cách Spotify tổ chức engineering team: squads, tribes, chapters, guilds (Mình có tìm được bảng dịch tiếng Việt ở đây). Kèm theo một cái video animation rất đẹp trên YouTube. Video đó viral khắp cộng đồng Agile, được chia sẻ hàng triệu lần, in ra slide deck, treo lên tường phòng họp khắp thế giới.
Vấn đề: cái whitepaper đó mô tả một trạng thái ước mơ, không phải thực tế vận hành. Chính Joakim Sundén đồng tác giả sau này thừa nhận nó là “part ambition, part approximation.” Nghĩa là: một phần mong muốn, một phần ước chừng. Spotify lúc đó đang thử vận hành theo cách đó, không phải đã chạy thành công.
Nghe có điên rồ không nhưng có vẻ giống truyện cười học võ công tự cung xong học hết sách mới biết có đoạn sau. Cay
Và đến 2020, Jeremiah Lee cựu PM tại Spotify viết một bài dài có tựa đề thẳng thừng: “Spotify’s Failed #SquadGoals.” Trong đó Lee nói rõ: mô hình squad tại Spotify đã thất bại. Công ty dần quay về cấu trúc quản lý truyền thống hơn khi scale lên hàng nghìn người. Squad autonomy gây ra coordination debt nghiêm trọng các squad trùng lặp effort, không ai chịu trách nhiệm cho những thứ nằm giữa ranh giới của 2 squad, và PM thường xuyên rơi vào trạng thái có trách nhiệm deliver nhưng không có quyền ra quyết định kỹ thuật.
Lee cũng nói một điều đắng lòng: Spotify giữ cái narrative “Spotify Model” sống lâu vì nó là recruitment tool cực tốt.
“Chúng tôi có văn hóa tự chủ, chúng tôi chạy squad” câu đó giúp tuyển engineer giỏi. Còn bên trong thì... khác.
Vậy là cả ngành tech toàn cầu bao gồm VN đã bỏ hàng triệu giờ để copy một thứ mà chính nơi sinh ra nó cũng không chạy được và để chạy được 1 phần như Spotify thì nếu có cơ hội nói chuyện bạn sẽ hiệu những nhân sự trong đó giỏi như nào.
Mình đã từng nhắc đến kiểu “cargo cult” này ở Tập #5 — Agile Theater. Cùng một DNA: copy nghi thức, bỏ qua bản chất.
Ở VN, squad thường chỉ là functional org đội mũ mới.
Nói thẳng luôn cho nhanh. Mình đã nói chuyện với PM ở ít nhất 30 công ty tech VN trong 2 năm qua từ startup 10 người đến tập đoàn nghìn người tự xưng chạy squad model. Khi hỏi kỹ, pattern gần như giống nhau:
Pattern 1: PM xin resource từ EM ngược hoàn toàn với squad.
Trong squad model chuẩn, PM và Engineer nằm trong cùng một squad, report cho cùng một squad lead. PM không cần xin resource vì resource đã thuộc về squad. Nhưng ở hầu hết công ty VN mình thấy, Engineer vẫn report solid-line cho Head of Engineering hoặc Engineering Manager. PM report cho Head of Product hoặc thậm chí CEO. Hai đường solid-line khác nhau.
Khi PM cần dev, PM phải negotiate với EM.
Đó không phải squad. Đó là matrix. Và matrix thì có từ thập niên 70 rồi không cần đọc whitepaper Spotify để biết nó gãy ở đâu.
Pattern 2: Squad nhưng không có Design chỉ có PM và Dev.
Squad chuẩn là cross-functional: PM + Engineer + Designer + Data (tùy context). Nhưng team Design ở nhiều công ty VN quá ít người, không đủ rải vào mỗi squad.
Kết quả: Design thành shared service. Squad phải đặt lịch với Design team, chờ slot, rồi Design xong quăng file Figma qua rồi chạy sang squad khác. Không có ownership, không có context liên tục.
Mình gọi đó là squad hỏng chân. Bạn bảo đó là cross-functional nhưng thiếu một function quan trọng nhất cái function quyết định user experience.
Pattern 3: “Tribe Lead” = Director cũ đổi chức danh.
Trong mô hình Spotify, Tribe Lead được kỳ vọng là người tạo điều kiện cho squad hoạt động tự chủ facilitator, không phải commander. Ở VN, Tribe Lead thường là cái ông Director vẫn approve mọi PR (pull request), vẫn duyệt mọi spec, vẫn họp review hàng tuần với từng squad để track progress. Hoặc một ông/bà Project Director có title nhưng không có thực quyền, Squad autonomy ở đâu?
Trên Confluence à ?. Trên thực tế, mọi quyết định vẫn chạy lên trên rồi chạy xuống.
Mà nói đi cũng phải nói lại. Tại sao các công ty VN làm vậy? Có phải vì họ ngu / hay họ dỡ hơi không biết không ?
Không. Họ làm vậy vì có những constraint rất thực mà Henrik Kniberg ngồi ở Stockholm không bao giờ phải nghĩ tới và có nghĩ cũng chả giải được.
Constraint 1: Engineer giỏi quá ít, không đủ rải
Spotify năm 2012 có khoảng 1,500 nhân viên, đặt tại Stockholm một trong những thị trường tech trả lương cao nhất châu Âu. Họ có điều kiện tuyển đủ senior engineer cho mỗi squad.
Startup VN 80 người? Backend senior chỉ có 3-4 người. Bạn có 6 squad nhưng chỉ đủ senior cho 3. Mấy squad còn lại chạy toàn junior và junior thì cần guidance từ senior, cần review từ EM. Không thể tự chủ được. Autonomy cần competence làm nền tảng. Chưa có nền thì không thể xây nhà.
Constraint 2: Văn hóa quyết định theo cấp bậc
Mình đã nói ở Tập #3 — Empowered Teams, nhưng nói lại cho context.
Squad autonomy yêu cầu CEO/CTO tin tưởng squad ra quyết định mà không cần xin phép. Ở Thụy Điển nơi Power Distance Index (PDI) thuộc hàng thấp nhất thế giới điều này tự nhiên. Sếp và nhân viên gọi nhau bằng tên. Intern dám challenge ý kiến VP trong meeting.
Ở VN, PDI cao gần gấp đôi. “Anh chỉ đạo, em thực thi” vẫn là norm. CEO nói “làm cái này đi” thì cả squad dừng mọi thứ đang làm để chạy theo. Không phải vì squad yếu mà vì hệ thống incentive reward việc tuân thủ, không reward việc phản biện. Bạn muốn squad tự chủ nhưng review performance hàng quý vẫn do Director chấm điểm Director thích người nghe lời.
Hôm trước mình ngồi cà phê với một anh EM ở một công ty fintech top VN. Anh ấy kể: “Squad mình trên giấy thì tự chủ. Nhưng mỗi tuần CEO nhắn Slack hỏi ‘feature X đến đâu rồi’ thì squad tự chủ kiểu gì?”
Mình cười: “Vậy squad của em tự chủ... cho đến khi CEO mở Slack.”
Constraint 3: Turnover rate quá cao để maintain squad stability.
Squad model hoạt động tốt khi team ổn định cùng nhau đủ lâu để build trust, hiểu context sản phẩm, phát triển nhịp làm việc chung. Spotify recommend squad nên gắn bó ít nhất 6-12 tháng.
Ở VN, turnover rate ngành tech trung bình 20-25% mỗi năm. Một số startup con số đó lên tới 40%. Squad 6 người, cứ 3 tháng mất 1, sau 1 năm squad chỉ còn 3 người gốc. Context bị rửa trôi liên tục. Mỗi lần có người mới vào lại mất 1-2 tháng onboard. Squad trở thành một cái xô thủng đổ nước vào bao nhiêu cũng rỉ ra.
Vậy nên tổ chức product team kiểu gì?
Mình sẽ không đưa ra một framework mới rồi đặt tên đẹp đẽ vì bản thân cái việc copy framework là gốc rễ của vấn đề. Thay vào đó, mình chia sẻ 3 nguyên tắc mà mình thấy hoạt động, cả ở những chỗ mình từng build team lẫn những chỗ mình chia sẽ để áp dụng thử.
Hãy bấm theo dõi để đọc đầy đủ
nội dung còn lại hoàn toàn miễn phí nhé.
Want to see the rest of this awesome Post ?
Just hit that subscribe button for free to unlock the full post right now!
Bạn đang ở đâu? Squad thật hay squad cosplay?
T.D,
T8.2026
Chuẩn xác 😅
càng đọc blog của anh, là cả 1 vùng kiến thức mới học được, cảm ơn anh nhiều