The Founder's Lens #2 [Founder Alpha Asimov / Ex Ceo Grab VN / VinID]: Sự trỗi dậy của App dùng 1 lần và Quyền lực của Solo Founder.
Lợi thế đông quân có vẻ đã qua. Trò chuyện cùng anh Tuấn Anh cựu GĐ Grab Việt Nam để bóc tách bài toán năng suất, trend app dùng 1 lần và tại sao phải học cách đẻ rễ trước khi nảy mầm.
Kỷ nguyên nhồi nhét tính năng để ép user ở lại đã chết. Sắp tới là thời đại của app dùng 1 lần ? Thay vì cưỡng lại nó, hãy học cách sống chung.
Tuần trước, mình lại có dịp setup với anh Tuấn Anh cựu Giám đốc điều hành Grab Việt Nam, hiện đang là Founder của Alpha Asimov. Câu chuyện của những người làm product lâu năm thường hiếm khi xoay quanh những framework đao to búa lớn. Để chia sẽ với đội Product Leader trong cty.
Trong suốt buổi nói chuyện, có một ý mà anh Tuấn Anh nhắc đi nhắc lại khiến mình phải suy nghĩ rất nhiều: “Phải quyết định các thứ hiệu quả hơn, làm cách nào cũng được nhưng dứt khoát phải rẻ hơn.”
Nghe thì có vẻ hiển nhiên và câu truyện này cũng không khác việc nhanh của Quang với The Founder’s Lens #1 chỉ là 2 góc nhìn, đúng không? Khái niệm rẻ hơn đang bị hiểu lầm tai hại là làm sản phẩm nhôm nhựa hơn không hẳn đúng rẻ hơn đc hiểu đủ gọn đủ đơn giản để có giá rẻ. Đa số startup Việt Nam vẫn mang cái mindset rẻ hơn sẽ tuyển người chất lượng trẻ hơn hoặc dùng ai nhiều hơn thay con người. Bài viết thứ hai trong series The Founder’s Lens này, mình muốn bóc tách lăng kính của một cựu lãnh đạo Big Tech về quyền lực của Productivity, câu chuyện app dùng 1 lần, và bài toán tìm kiếm tệp user cuồng.
Tìm hiểu thêm về Alpha Asimov
Lời nguyền Đông Quân và Vũ khí của Solo Founder
Hãy nhìn thẳng vào sự thật: Từ góc nhìn anh TA. Đông người giờ không hẳn là lợi thế.
Trong kỷ nguyên AI và các công cụ AI Coding / Design … lên ngôi, có quá nhiều cơ hội cho các dạng 1 người làm (Solo Founder). Khả năng leverage công nghệ đã xóa nhòa khoảng cách về nhân lực.
Hãy nhìn Midjourney. Năm 2023, họ tạo ra 200 triệu USD doanh thu chỉ với một đội ngũ vỏn vẹn khoảng 40 người. Hay Pieter Levels gã Solo Founder khét tiếng đằng sau hàng loạt micro-SaaS (như PhotoAI, InteriorAI) đang bỏ túi hàng triệu đô mỗi năm mà chẳng cần tuyển thêm ai. User cuối cùng không hề quan tâm app của bạn được code bởi một tập đoàn ngàn tỷ hay bởi một gã thợ code đang cày cuốc sấp mặt ở quán cà phê. Cái họ quan tâm là: Nó có giải quyết đúng cái tôi cần ngay lúc này không?
Khi bạn có một team quá đông, mọi quyết định đều trở nên đắt đỏ. Bạn phải họp hành, bạn phải align, bạn phải vẽ spec, rồi QA test tới test lui. Trong khi đó, một Solo Founder với Productivity tối đa có thể thử nghiệm, gãy, và đập đi làm lại 5 lần với chi phí gần như bằng không.
Chìa khóa ở đây không chỉ là quyết định đúng vì chả ai đoán đúng thị trường 100%, mà là làm sao để những quyết định hiệu quả hơn và rẻ hơn. Thử sai là tất yếu, nhưng cái giá của việc thử sai sẽ quyết định bạn sống hay chết trước khi tìm thấy Product-Market Fit.
Câu chuyên vấn đề lớn và Tệp User Cuồng
Một trong những cái bẫy nguy hiểm nhất của PM và Founder là đâm đầu vào giải quyết những bài toán lớn của toàn nhân loại, nhưng lại thất bại trong việc tạo ra một nhóm người dùng cuồng sản phẩm (fanatical users).
Ví dụ, hãy nhìn vào bài toán chống lừa đảo trực tuyến (Anti-scam). Scam rõ ràng là một vấn nạn nhức nhối, là vấn đề của tất cả mọi người. Chẳng ai muốn bị lừa cả. Vậy thì thị trường quá lớn, đúng không? Nhưng nếu bạn chỉ làm một công cụ cảnh báo chung chung, user tải về rồi... để đó.
Một vấn đề lớn của số đông chưa chắc đã tạo ra user cuồng.
Để sống sót, sản phẩm của bạn phải có một điểm chạm cực kỳ bén vào một nhóm nhỏ. Lấy Superhuman làm một minh chứng kinh điển trên thế giới. Email là vấn đề của tất cả mọi người, và Gmail giải quyết nó hoàn toàn miễn phí. Nhưng Superhuman chọn đánh vào một ngách cực nhỏ: Những vị sếp, những Founder bận rộn thèm khát tốc độ. Họ thu phí tận 30 USD/tháng cho một cái app đọc mail. Kết quả? Nhóm nhỏ này phát cuồng vì nó tiết kiệm cho họ hàng giờ đồng hồ mỗi tuần.
Đánh trúng một ngách nhỏ và làm họ phát cuồng như Superhuman đã làm còn hơn là cố làm hài lòng tất cả mọi người bằng một giải pháp làng nhàng miễn phí.
Nguyên lý này không hề mới, nhưng khi đứng trước những bài toán vĩ mô mang tính xã hội, chúng ta rất dễ ngáo và quên mất nó và gì cũng muốn. App Tốt nhất, App đẹp nhất, App xịn nhất …
Nghệ thuật Cắm rễ và Sự Trung Thực Tàn Nhẫn
Làm sao để biết mình có đang đi đúng hướng hay không? Câu trả lời chắc chắn là: Honest Reflection.
Rất nhiều Founder và PM luôn tự hào rằng mình có mindset mở, “willing to learn”, “willing to adapt”. Nhưng cái quan trọng hơn vạn lần sự hiếu học bề nổi, là khả năng nhìn nhận thẳng thắn vấn đề của bản thân đang mục nát ở đâu.
Bạn phải trung thực đến tàn nhẫn với hai câu hỏi:
User có thực sự có cái nhu cầu mà mình ảo tưởng là họ có hay không?
Sản phẩm có thực sự đang tiến bộ lên hay không?
Ở vế thứ hai, anh Tuấn Anh có một hình ảnh so sánh cực kỳ thấm: So sánh với quá trình ươm mầm 1 hạt cây mới. Đại ý :
"Sản phẩm có thể chưa tăng trưởng rầm rộ (chưa nảy mầm cao rõ ràng), nhưng bạn phải quan sát xem nó có đang thực sự tạo ra giá trị để giữ chân người dùng hay không (đang mọc rễ)."
Khi build một product mới, những tháng đầu tiên metrics có thể lẹt đẹt, MAU/DAU nhìn phát chán. Đó là bề mặt chưa nảy mầm. Nhưng nếu bạn deep dive vào data, bạn phải thấy được những tín hiệu ngầm weak signals chứng tỏ sản phẩm đang mọc rễ. Có thể là một nhóm nhỏ user quay lại liên tục High Retention ở một cohort cụ thể, hoặc thời gian họ tương tác với một tính năng cốt lõi đang tăng lên.
Nếu rễ không mọc mà bạn cứ đổ thêm tiền marketing để đắp đất che đậy, cái cây đó sớm muộn cũng chết khô.
⚡ Cẩm nang sinh tồn: Đối mặt với App dùng 1 lần.
Từ những quan sát trên, góc nhìn của anh Tuấn Anh chốt lại một insight khá ngược ngạo nhưng mang tính thời đại: Sắp tới là thời đại của app dùng 1 lần.
Người dùng ngày càng lười, dung lượng sự chú ý attention span ngày càng ngắn. Khả năng cao là bạn không thể cưỡng lại được luồng sóng này. Vậy theo góc nhìn của mình thay vì nhồi nhét cả chục tính năng gamification rườm rà hòng ép user phải mở app bạn mỗi ngày trong vô vọng, hãy thay đổi lăng kính:
1. Nhìn nhận & Chấp nhận nó
Đừng ảo tưởng mình sẽ là Super App tiếp theo của Đông Nam Á. Nếu sản phẩm của bạn bản chất là một công cụ tiện ích utility, hãy chấp nhận việc user xài xong rồi xóa, hoặc cất vào một xó. Đừng tốn nguồn lực bào mòn team Dev để build những tính năng giữ chân vô nghĩa. Thậm chí, giới VC toàn cầu hiện nay cũng đang bắt đầu rẽ hướng đánh giá cao các công cụ Micro-SaaS hoặc AI làm đúng 1 việc nhưng xuất sắc, thay vì các bánh vẽ nền tảng platform cồng kềnh.
2. Tìm cách sống chung với lũ
Nếu biết chắc user chỉ dùng app 1 lần (ví dụ: app sửa ảnh AI, app xóa background), bài toán không phải là tăng DAU. Theo một góc nhìn độc lập từ các nhà phân tích hành vi người dùng áp dụng framework Jobs-To-Be-Done, khi user chỉ có nhu cầu xong việc rồi đi, bài toán của bạn là làm sao để thu được giá trị ngay trong lần dùng duy nhất đó chốt sale, gắn quảng cáo, viral loop bắt họ share thành quả ra mạng xã hội. Bạn tối ưu hóa cho cú hit đầu tiên, làm nó mượt mà và xịn đến mức họ sẵn sàng trả tiền ngay lập tức, hoặc ít nhất là lan truyền nó.
3. Tối ưu chi phí quyết định
Quay lại câu chuyện đầu tiên: “Làm cách nào cũng được, nhưng phải rẻ hơn”. Nếu vòng đời của app ngắn, chi phí sản xuất cũng phải cực kỳ rẻ và ra quyết định cực kỳ nhanh. Bạn không thể mang quy trình waterfall 6 tháng của tập đoàn vào build một cái app dùng 1 lần được. Gãy là chắc chắn.
Lăng kính cho Kỷ nguyên mới
Nhìn lại toàn bộ cuộc trò chuyện với anh Tuấn Anh, chúng ta có thể xâu chuỗi lại một hệ tư tưởng (mental model) cực kỳ sắc bén dành cho những ai đang làm Product theo góc nhìn của mình như sau:
Sự trỗi dậy của “App dùng 1 lần” không phải là một trào lưu ngắn hạn để chúng ta bĩu môi chê bai. Nó là bản án tử hình cho những cỗ máy cồng kềnh lấy số lượng nhân sự ra làm lợi thế cạnh tranh. Khi user chỉ cần “đúng một thứ” và sẵn sàng vứt bỏ app của bạn ngay sau khi xong việc, vòng đời sản phẩm bị thu hẹp lại tới mức cực đoan.
Đứng trước sự tàn nhẫn đó, bạn chỉ có 3 vũ khí để bấu víu:
Quyền lực của Productivity: Đừng tự hào vì bạn có thể làm mọi thứ. Hãy tự hào vì bạn có khả năng đưa ra những quyết định thử sai hiệu quả hơn và rẻ hơn bất kỳ ai. Trong cuộc đua này, một Solo Founder được trang bị tận răng công cụ AI hoàn toàn có thể lấy mạng một startup 50 người đang bị mắc kẹt trong mớ bùng nhùng của những cuộc họp.
Sự tỉnh táo trước Vấn đề lớn: Hãy ngừng ảo tưởng về việc giải cứu thế giới bằng một nền tảng (platform) phục vụ tất cả mọi người. Thay vào đó, hãy ám ảnh với việc tìm ra một nhóm nhỏ — những người sẽ phát cuồng vì cái đinh ốc nhỏ xíu mà bạn vừa chế tạo ra.
Nghệ thuật Tự Soi Gương (Honest Reflection): “Willing to learn” Sẵn sàng học hỏi là câu cửa miệng sáo rỗng nhất của các Founder. Cái khó nhất không phải là học cái mới, mà là đủ trung thực để thừa nhận nhu cầu mình đang giải quyết chỉ là ảo tưởng, và đủ dũng khí để nhìn thẳng xuống bùn sâu xem: Sản phẩm của mình có thực sự đang đâm rễ, hay chỉ là một cành cây cắm hờ trên mặt đất để báo cáo sếp?
Thị trường không bao giờ nói dối. Kỷ nguyên mới đã gõ cửa và nó không dành cho những kẻ lấy đông quân ra dọa nạt. Nó là sân chơi của năng suất, của khả năng cắm rễ thật sâu vào một ngách nhỏ xíu, dù bên ngoài nhìn vào tưởng chừng như chỉ là một cái “app dùng 1 lần”.
Bạn đã sẵn sàng soi gương chưa?
T.D,
T7.2026
P/s : Seri Bài viết của the-founders-lens là bài viết dạng tổng hợp được trích dẫn từ các chia sẽ cá nhân trong phạm vi buổi chia sẽ cho nội bộ team mình và đã được xác nhận chia sẽ lên Blog. Các trích dẫn view của người nêu tên chia sẽ một phần thì cần/nên có xác nhận để tránh các góc nhìn sai lệch. Bài viết sử dụng cho mục tiêu tạo ra góc nhìn thực tế cho cộng đồng Product Việt Nam.
anh Đạt viết hay quá! em đọc cả 2 series của anh Đạt luôn.