Hiệu ứng Dunning-Kruger: Tại sao người dốt hay tự tin?
Bạn đã bao giờ gặp những người gì cũng biết nhưng thực ra không thực sự biết gì? Và tại sao những chuyên gia thực thụ lại hay ít share kiến thức hay đi dạy? Biểu đồ Mount Stupid sẽ giải thích tất cả.
Biểu đồ nhận thức
David Dunning và Justin Kruger đã tìm ra một quy luật thú vị về mối quan hệ giữa Kiến thức thực tế và Sự tự tin.
1. Đỉnh cao của sự Ngu dốt Mount Stupid
Khi mới học một chút xíu về lĩnh vực nào đó (ví dụ: mới đọc 1 cuốn sách về PM), sự tự tin của bạn tăng vọt lên trời. Bạn nghĩ: “Làm PM dễ ợt! Chỉ việc sai người khác làm.” Bạn đi khắp nơi chém gió, dùng buzzwords (Agile, Scrum, AI) loạn xạ. Bạn không biết những gì mình không biết => Unknown Unknowns.
2. Thung lũng Thất vọng → Valley of Despair
Khi bạn bắt tay vào làm thật hay nhận việc từ công khi chém gió thành công. Bạn gặp bug, bạn bị Dev mắng, bạn bị User chửi. Sự tự tin rơi tự do xuống đáy vực. Bạn nhận ra: “Hóa ra mình chả biết cái quái gì cả.” Đây là giai đoạn đau đớn nhất, nhưng cần thiết để trưởng thành.
3. Sườn dốc Giác ngộ → Slope of Enlightenment
Bạn bắt đầu học từng chút một. Kinh nghiệm tích lũy dần. Sự tự tin hồi phục từ từ, nhưng lần này nó dựa trên thực lực → Justified Confidence.
Ứng dụng cho PM
Với bản thân: Coi chừng cái “Đỉnh gì cũng biết rồi”
Khi bạn thấy mình quá tự tin về một quyết định, coi chừng bạn đang đứng trên đỉnh Mount Stupid. Hãy khiêm tốn. Nên luôn tự hỏi: “Mình có đang bỏ sót điều gì không?”
Với Stakeholder “Cái gì Biết - AI có hết rồi mà”
Khi gặp một Sếp hoặc Khách hàng cứ khăng khăng đòi làm tính năng vô lý (vì họ nghĩ nó dễ). Đừng giận họ, hạn chế tranh cải. Họ chỉ đang là nạn nhân của hiệu ứng Dunning-Kruger thôi. Nhiệm vụ của bạn không phải là cãi nhau, mà là nhẹ nhàng dắt tay họ đi xuống Thung lũng thực tế cho xem Data, cho xem Feedback user hoặc chia sẽ kinh nghiệm đã làm để họ tự ngộ ra đừng cố chứng minh họ sai.
Khi rơi vào trạng thái Imposter Syndrome
Nếu bạn cảm thấy mình kém cỏi, có thể bạn đang ở dưới Thung lũng. Tin vui là: Chỉ có người có kiến thức nhất định mới xuống được thung lũng đó. Những kẻ ngu dốt thật sự vẫn đang ở trên đỉnh núi hò hét kia kìa. Ít nhất bạn đang tốt hơn phần lớn người trên núi. hãy tự tin lên 1 núi khác mà nơi bạn có thể hiểu rõ bạn đang ở đâu.
T.D