Cynefin Framework: Đừng cuồng Agile khi mà dự án bạn đang cháy.
Không phải dự án nào cũng nên dùng Scrum/Agile. Có những bài toán cần Waterfall, có những lỗi Production lại chẳng cần quy trình gì sất ngoài sự độc tài sửa ngay đi bàn lắm làm gì?
Sẽ không có một cách làm thần thánh nào ứng dụng cho mọi hoàn cảnh. Cynefin dạy bạn cách nhìn nhận môi trường hiện tại để chọn đúng vũ khí phù hợp mới quan trọng.
Trong thế giới Tech/Product, chúng ta dường như bị tẩy não nhiều một cách cực đoan về Agile, Scrum: Rằng làm gì cũng phải chia nhỏ Sprint, phải Daily Standup, phải viết Jira đầy đủ, phải Retrospective tìm được vấn đề. Waterfall là cái thứ quy trình ngu muội của thập kỷ 90. Nhiều người đã dè bỉu như vậy hay phê phán team dùng cái đó.
Và rồi một tối thứ Bảy, Server của App bị sập toàn bộ vì bị DDOS, payment luồng ngân hàng đứt nghẽn giam tiền hàng ngàn User. Bạn là PM, liệu bạn có chạy ra gọi anh em: Ê mọi người ơi, bình tĩnh lập ban Product đưa vào Backlog, tuần này đánh bài Plan Poker xem bao nhiêu Story points cho cái lỗi này nhé?
Tất nhiên là KHÔNG! Lúc đó bạn cần vứt hết Agile Scrum vào sọt rác.
Khung tư duy Cynefin (phát âm là Ku-nev-in, trong tiếng Wales) được Dave Snowden vẽ ra chính là để chữa căn bệnh tôn sùng quy trình. Khung này chia vấn đề làm 4 trạng thái:
Clear: Bài toán 1+1=2. (Vd: Yêu cầu đổi logo từ đỏ sang xanh).
-> Cách xử lý: Sense - Categorize - RespondNhìn, phân loại, làm ngay từ Best Practice có sẵn đừng cố phức tạp hoá vấn đề. Cứ mở Document ra mà làm theo. Đừng lôi họp hành làm gì.
Complicated → Phức tạp nhưng đoán được:
Giống việc sửa động cơ máy bay. Rất khó, nhưng nếu có Bác sĩ giỏi / Chuyên gia là sửa được.
-> Cách xử lý: Sense - Analyze - RespondNhìn, phân tích cùng chuyên gia, giải quyết. Đây là lúc phù hợp nhất cho mô hình Waterfall. Vẽ spec chuẩn từ đầu đến cuối với team Archiecture để làm an toàn.
Complex → Phức tạp phi cấu trúc khá Hỗn loạn:
Môi trường khởi nghiệp Startup hoặc tung ra một sản phẩm mới toanh chưa từng có trên đời.
-> Cách xử lý: Probe - Sense - RespondThử nghiệm thăm dò - Đánh giá - Phản hồi. Đây mới là sân diễn hoàn hảo cho tôn chỉ của Agile hãy Fail-fast, làm MVP đi.
Chaotic → Hỗn mang cao: Nhà đứt cầu chì hoặc Server bị tấn công như câu chuyện ở trên. Sống còn không còn thời gian suy nghĩ.
-> Cách xử lý: Act - Sense - RespondHành động ngay để xử lý đi vấn đề - Đánh giá - Khắc phục tiếp. Lúc này quy trình hiệu quả nhất là Quyền lực Độc Tài hãy quyết định Top-down: Một người leader giỏi nên chốt và yêu cầu mọi người ví dụ cắt Server, không cần cãi vã.
Hiểu được Cynefin, bạn sẽ không còn tự ái khi tại sao dự án này sếp bắt làm quy trình A, mà dự án nọ lại ép làm quy trình B. Ngữ cảnh quyết định lối chơi. Và bạn cũng nên hiểu vấn đề đó để làm lead.
Ứng dụng Fw Cynefin để thành leader.
Nhận diện Bối cảnh trước khi kick-off Dự án: Khi nhậm chức một Product mới, hãy đặt câu hỏi: Ngành hàng này là mới → Complex chúng ta Cần Agile MVP nhanh hay là hệ thống Ngân Hàng Corebanking → Complicated. Chúng ta phải viết Spec kỹ càng, Test đầy đủ trước khi ra mắt.
Quy trình cho vấn đề Khẩn cấp: Thống nhất trước một bộ kịch bản tệ với team Dev. Khi có sự cố mức độ P0, gạt bỏ mọi Ticket Jira, Jira chả có nghĩa lý gì. Tập trung vào 1 room Slack/Zalo, hay Teams. Duy nhất và mọi quyết định phải hành động ngay.
Đừng vứt não ở môi trường Đơn giản: Với bối cảnh đã thực sự Clear, cố gắng dùng Automation Tool hoặc lập các Check-list từ Wiki để cho anh em tự làm, cấm Senior nhúng tay vào tốn resource. Tiết kiệm não để làm việc khó hơn.
T.D
3.2026